ÇALIŞAN KADIN VE ANALIK İZNİ

ÇALIŞAN KADIN VE ANALIK İZNİ

ÇALIŞAN KADIN VE ANALIK İZNİ

Çalışan bir kadın olarak aile bütçesine katkıda bulunmak, ekonomik özgürlüğe sahip olmak, kariyer yapmak, yeni bir çevre edinmek, eğitim aldığımız alanda meslek sahibi olmak gibi pek çok nedenle iş hayatında aktif rol alıyoruz. Bunun yanında ANNE ve eş olmanın sosyal toplum içerisinde tarafımıza yüklediği sorumluluklar da bulunmakta.

Geçmişten günümüze toplum içindeki statüsü her geçen gün daha önemli bir hal alan kadınların iş hayatı; hamilelik, doğum ve doğum sonrası gibi dönemler nedeniyle sekteye uğrar. Bu sebeplerle iş hayatından uzak kalan kadınların, kanunlarla korunması gerekmektedir. Bu nedenle,  ‘İş Kanunu’ kadınların bu dönemlerini güvence altına almıştır. Çalışan anne ve anne adaylarının kanunlarla güvence altına alınan o haklarını hatırlatmakta fayda var.

Hamilelik Dönemi

4857 sayılı İş Kanunu’nun 74. maddesine göre; kadın çalışanlar, doğumdan önceki 8 haftalık sürede çalıştırılamazlar. Eğer kadında çoğul gebelik durumu söz konusu ise bu süre 10 haftadır. Ancak kadının sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın çalışan doğumdan önceki 3 haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın çalışanın çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Yani doğumdan önce kullanılmayan 5 haftalık süre doğum sonrasında kazanılan 8 haftalık süreye eklenerek, doğum sonrasında 13 hafta analık izni kullanma hakkı ortaya çıkar. Bununla birlikte hiçbir anne adayı, “doğuma kadar çalışacağım” diyemez. Doğuma 3 hafta kala izne çıkması zorunludur.

Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılamayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır.

Ayrıca hamilelik dönemi boyunca kadınların kontrolleri için işveren tarafından kendilerine gerekli ücretli izinler verilmelidir.

Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, çalışan anne adayı sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde herhangi bir indirim yapılmaz.

Çalışan anne adayı günde kaç saat çalıştırılabilir?

Çalışan anne adayları günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamazlar. Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar. Doğum yapmış çalışanın doğumu izleyen 1 yıl boyunca gece çalıştırılması yasak olup, bu sürenin sonunda sağlık ve güvenlik açısından sakıncalı olduğunun sağlık raporu ile belirlendiği dönem boyunca da gece çalıştırılması yasal olarak mümkün değildir.

Doğum Sonrası Dönem

Yeni anne olmuş kadın çalışan, ihtiyaç duyuyorsa çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla analık izinlerinin yasada öngörülen haliyle kullanılmasının ardından ücretsiz izin kullanması da mümkündür. İşveren hiçbir şekilde yasayla tanımlanmış bu hakkı kısıtlayamaz. Nitekim kadın çalışanın istemesi durumunda, işverenince kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra işverenin onayı gerekmeksizin 6 aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz. Eğer ortada bir doktor raporu var ise bu süreler doktorun öngöreceği oranlarda da arttırılabilir.

Emziren Kadın Ve Süt İzni

Çocuğunu emziren ancak aynı zamanda çalışmak durumunda kalan anneler emzirme için işverenin izin vermesi gerekir. Kadın işçilerin 1 yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1.5 saat izin hakları vardır. Bu izin süresinin gün içerisinde hangi saatler aralığında ve kaça bölünerek kullanılacağı konusu çalışan kadının tasarrufundadır. İşveren bu konuda belirleyici olamaz. Ayrıca bu süre günlük çalışma süresi içerisinde sayılır.

Günümüzde birçok anne bu emzirme iznini evi uzak olduğu için işten 1.5 saat önce erken çıkarak kullanmakta veya sabah işe 1.5 saat geç gelerek değerlendirmektedir. Ne var ki; bazı işyerlerinde bu günlük 1.5 saat izinler birleştirilmekte ve haftanın bir günü işe gelmeme olarak kullanılabilmektedir. Bu uygulama maalesef yasaya aykırıdır. Aslında bu konunun yeniden ele alınmasında ve farklı bir uygulamaya geçilmesinde fayda bulunmaktadır. Günümüzde giderek büyüyen şehirlerimizde çalışan annenin evine gidip gelmesi 1.5 saatlik zaman diliminde hiç de mümkün değildir. Bu nedenle yasanın değişmesi ve gerekirse uygulamada olduğu gibi, boş bir gün kullanımına izin verilmesi yerinde olacağı kanaatindeyim.

Ülkemizde yeni getirilen yönetmelik ile; yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın çalışanın olması halinde emzirme odası kurma, 150 den çok kadın çalışanın olması halinde ise, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması ve bakılması, emziren işçilerin çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından kreş açma yükümlülüğü getirilmiştir. Kreş açma yükümlülüğünün belirlenmesinde, işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınmaktadır. İşverenin kreş açma zorunluluğunu yerine getirmemiş olması, çalışan kadınlara haklı nedenle iş sözleşmesini feshetme hakkı vermektedir. 

İş yerinde yasal zorunluluklara uyulmuyorsa çalışan anne adayı ne yapabilir?

Çalışan anne ve anne adaylarının hakları, İş Kanunu’nun 74’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Hiçbir kadın hamile olduğu için işten çıkarılamaz. Fakat işverenler bazı hileler yapabilmektedir. Çalışan anne adayının, mümkün olduğu kadar bu nedenle işten çıkartıldığını ispat edecek konumda olması gerekiyor. İşverenle konuşurken odaya arkadaşıyla birlikte girmesi ya da bir arkadaşının bu konuşmayı duyması yargılama aşamasında tanıkla ispatın sağlanabilmesi adına iyi olacaktır. Çünkü işveren genellikle çalışan anne adayı kadını hamile olduğu için değil, başka sudan bir sebep bularak işten çıkarmaktadır. Çalışan kadın, hamile olduğu için işten çıkarıldığı takdirde, hemen bir ihtarname çekip işe iadeyi talep etmelidir. O gün iş yerine gidip işe alınmadığını tespit ettirmesi, sonra da iş mahkemesine işe iade davası açması gerekmektedir. İşe iade davası açtığı takdirde, çalışmadığı süre için bir tazminat alabilir, ayrıca mahkeme işe iade kararı verecektir. İş yeri mahkeme kararına rağmen çalışan kadının işe iadesini kabul etmezse, yine mahkeme kararı ile kendisine 8 aya kadar maaş ödenebilir.

Unutmayın, ANNE OLMAK, MÜCADELE ETMEKTİR…     

Yazan

Av. Zeynep TAŞCI